گواهی سپرده قیر یکی از ابزارهای معاملاتی بورس کالای ایران است که امکان خرید و فروش قیر را بدون جابه‌جایی فوری و نگهداری فیزیکی آن فراهم می‌کند. در این روش، هر گواهی نشان دهنده مالکیت مقدار مشخصی قیر سپرده‌گذاری‌شده در انبار مورد تأیید بورس کالاست و خریداران میتوانند آن را مانند سایر اوراق بهادار معامله کنند.
گواهی سپرده قیر بورس کالا علاوه بر فراهم کردن امکان سرمایه‌گذاری روی این محصول، برای فعالان صنعت قیر نیز راهکاری جهت مدیریت خرید و نگهداری کالا محسوب میشود. در ادامه، مشخصات این گواهی، نحوه خرید، عوامل مؤثر بر قيمت قير در بورس و شرایط دریافت فیزیکی قیر را بررسی می‌کنیم.
گواهی سپرده قیر چیست؟
گواهی سپرده کالایی قیر، ورقه بهاداری است که مالکیت دارنده آن بر مقدار معینی قیر موجود در انبار پذیرفته شده بورس کالا را نشان می‌دهد. به بیان ساده، به جای خرید مستقیم محموله قیر و انتقال آن به محل نگهداری، میتوان گواهی مربوط به آن را در بازار مالی بورس کالا خریداری کرد. پشتوانه این اوراق، کالای واقعی است که مشخصات و شرایط نگهداری آن مطابق ضوابط بورس تعیین میشود.
فرآیند صدور گواهی با سپرده‌گذاری قیر توسط عرضه کننده در انبار مورد تأیید آغاز میشود. پس از بررسی و تأیید مشخصات کالا و صدور قبض انبار، گواهی سپرده متناسب با مقدار کالای پذیرفته‌شده صادر میشود و امکان معامله آن در بازار فراهم خواهد شد.
تفاوت اصلی گواهی قیر با سهام شرکت‌های تولیدکننده این محصول در دارایی پایه آن‌هاست. با خرید سهام یک شرکت، مالک بخشی از سرمایه آن شرکت می‌شوید؛ اما با خرید گواهی سپرده، مالک مقدار مشخصی قیر خواهید بود. بنابراین، اصطلاح سهام قیر که گاهی برای این ابزار استفاده میشود، از نظر فنی دقیق نیست.
چه نوع قیری به صورت گواهی سپرده عرضه می شود؟
در بورس کالا، انواع مختلف قیر با بسته‌بندی‌ها و گریدهای متنوع عرضه میشود. قیرهای عرضه‌شده معمولا شامل قیر فله، قیر بشکهای، قیر سفت کارتنی و قیر حلبی هستند. از نظر نوع گرید، قیرهای نفوذی مانند 60/70، 85/25 و 40/50 بیشترین سهم را در معاملات دارند. شرکت‌های بزرگی مانند نفت جی و پاسارگاد، این قیرها را مطابق با استانداردهای ملی و بین‌المللی در بورس ارائه می‌کنند. بسته به نیاز پروژه، خریداران میتوانند نوع قیر و بسته‌بندی مورد نظر را انتخاب کنند.
مشخصات گواهی سپرده قیر در بورس کالا
گواهی سپرده قیر با پشتوانه قیر استاندارد ۶۰/۷۰ در بازار مالی بورس کالای ایران معامله میشود. نماد معاملاتی این دارایی در اطلاعات بازار با عنوان Bitumen و نماد قرارداد CD1BIT0001 معرفی شده است. هر واحد گواهی معادل یک کیلوگرم قیر است؛ بنابراین قیمت درج‌شده در تابلوی معاملات، قیمت یک کیلوگرم قیر خواهد بود، نه قیمت یک تن.
| مشخصه | اطلاعات گواهی سپرده قیر |
| نماد معاملاتی | Bitumen |
| نماد قرارداد | CD1BIT0001 |
| دارایی پایه | قیر ۶۰/۷۰ |
| شرکت تولیدکننده | پارس بهین پالایش نفت قشم |
| مقدار هر گواهی | یک کیلوگرم |
| حداقل خرید | یک گواهی |
| حداکثر سفارش خرید | ۱۰۰۰ گواهی |
| واحد قیمت | ریال به ازای هر کیلوگرم |
| بازار معاملاتی | بازار مالی بورس کالای ایران |
| دامنه نوسان | مطابق مقررات و اطلاعیه معاملاتی |
| نوع گواهی | پیوسته |
گواهی سپرده پیوسته قیر به این معناست که دارنده می‌تواند پس از خرید، گواهی خود را در بازار ثانویه به فروش برساند و برای معامله آن نیازی به انتظار تا یک سررسید ثابت ندارد. بااین‌حال، پیوسته بودن به معنی تضمین اعتبار نامحدود یا حذف ضوابط انبارداری نیست؛ شرایط تمدید پذیرش انبار و نگهداری دارایی تابع مقررات بورس و اطلاعیه‌های مربوط است.
نحوه خرید گواهی سپرده قیر چگونه است؟
برای خرید گواهی قیر ابتدا باید امکان معامله در بازار مالی بورس کالا را از طریق کارگزاری فراهم کنید. برخلاف خرید فیزیکی قیر که معمولاً به هماهنگی با عرضه کننده و بررسی شرایط محموله نیاز دارد، معاملات گواهی به‌صورت آنلاین و از طریق سامانه معاملاتی انجام می‌شوند.
مراحل خرید به این صورت است:
- ثبت‌نام در سجام: اگر قبلاً در سامانه سجام ثبت‌نام نکرده‌اید، ابتدا باید احراز هویت خود را تکمیل کنید.
- انتخاب کارگزاری: از یک کارگزاری دارای خدمات معاملات بورس کالا استفاده کنید.
- دریافت کد بازار مالی بورس کالا: از طریق سامانه مربوط به کارگزاری، درخواست دریافت دسترسی معاملاتی بازار مالی را ثبت کنید.
- فعال‌سازی حساب معاملاتی: پس از تأیید اطلاعات و فعال‌شدن دسترسی، حساب معاملاتی خود را شارژ کنید.
- جست‌وجوی نماد قیر: در سامانه کارگزاری، نماد Bitumen یا CD1BIT0001 را جست‌وجو کنید.
- بررسی قیمت و سفارش‌ها: قیمت‌های خریدوفروش، حجم سفارش‌ها و آخرین معاملات را بررسی کنید.
- ثبت سفارش خرید: تعداد گواهی موردنظر و قیمت پیشنهادی را وارد کنید. پس از تطبیق سفارش با سفارش فروش، معامله انجام میشود و دارایی در پرتفوی معاملاتی قابل مشاهده خواهد بود.
توجه داشته باشید که خرید گواهی سپرده قیر با دریافت مجوز خرید از بازار فیزیکی بورس کالا متفاوت است و برای معامله این ابزار باید دسترسی متناسب با بازار مالی را داشته باشید.
پیشنهاد مطالعه: راهنمای خرید قیر + نکات مهم
قیمت گواهی سپرده قیر چگونه تعیین میشود؟
قیمت گواهی سپرده قیر در بازار بر اساس سفارش‌های خریدوفروش و میزان عرضه و تقاضا مشخص میشود. افزایش تقاضا در شرایط محدودیت عرضه می‌تواند قیمت معاملات را افزایش دهد و در مقابل، رشد موجودی قابل معامله یا کاهش تقاضا ممکن است باعث افت قیمت شود.
عوامل دیگری مانند نرخ ارز، قیمت جهانی نفت و فرآورده‌های نفتی، شرایط صادرات، هزینه‌های تولید و وضعیت بازار داخلی نیز بر انتظارات خریداران و فروشندگان تأثیر می‌گذارند. بااین‌حال، قیمت گواهی لزوماً به‌صورت مستقیم و هم‌زمان با تغییر هرکدام از این عوامل جابه‌جا نمی‌شود؛ زیرا قیمت نهایی در بازار معاملات شکل می‌گیرد.
از آنجا که هر گواهی معادل یک کیلوگرم قیر است، برای محاسبه ارزش یک تن قیر باید قیمت هر گواهی را در هزار ضرب کرد. برای مثال، اگر قیمت هر گواهی ۱۰۰ هزار تومان باشد، ارزش هزار گواهی معادل ۱۰۰ میلیون تومان خواهد بود؛ البته هزینه‌های معاملاتی و هزینه‌های احتمالی تحویل جداگانه محاسبه می‌شوند.
برای مشاهده قیمت روز گواهی سپرده قیر، نماد معاملاتی Bitumen را در سامانه کارگزاری یا تابلوهای اطلاعات بازار بررسی کنید. نمودار قیمت، حجم معاملات، آخرین قیمت و سفارش‌های خریدوفروش میتوانند در تحلیل روند بازار کمک‌کننده باشند.
هزینه خرید و فروش گواهی سپرده قیر چقدر است؟
در زمان خرید یا فروش گواهی، کارمزد معامله بر اساس ارزش سفارش انجام‌شده محاسبه میشود. علاوه بر این، در صورت درخواست تحویل فیزیکی، هزینه‌هایی مانند بارگیری، توزین، خدمات انبار و حمل‌ونقل نیز ممکن است به خریدار تعلق بگیرد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده در راهنمای معاملاتی کارگزاری‌ها، مجموع کارمزد معامله گواهی سپرده قیر ۰٫۲۴ درصد ارزش معامله اعلام شده است. بااین‌حال، نرخ کارمزد و تعرفه خدمات را باید پیش از معامله از آخرین مقررات و اطلاعیه‌های مربوط بررسی کرد.
آیا خرید گواهی سپرده قیر مشمول مالیات است؟
خرید و فروش گواهی سپرده کالایی بدون تحویل فیزیکی، از نظر مالیات بر ارزش افزوده با خرید و تحویل خود کالا تفاوت دارد. بر اساس مقررات مربوط به گواهی سپرده کالایی، معاملات اوراق در شرایط مقرر از مالیات بر ارزش افزوده معاف هستند؛ اما در صورت درخواست خروج قیر از انبار، مالیات و هزینه‌های قانونی مرتبط با تحویل فیزیکی باید مطابق مقررات جاری محاسبه و پرداخت شوند.
بنابراین، نباید معافیت معامله گواهی را به معنی معافیت کامل فرآیند دریافت قیر دانست. خریدارانی که قصد مصرف صنعتی یا انتقال فیزیکی محصول را دارند، باید هزینه‌های نهایی ترخیص را نیز در محاسبات خود لحاظ کنند.
شرایط تحویل فیزیکی قیر با گواهی سپرده
دارنده گواهی سپرده می‌تواند در صورت رعایت شرایط اعلام‌شده، برای دریافت کالای پشتوانه اقدام کند. البته خرید یک یا چند گواهی به‌تنهایی به معنی امکان تحویل فوری قیر نیست؛ زیرا حداقل مقدار مجاز تحویل، ظرفیت انبار، شرایط حمل و ضوابط عملیاتی در اطلاعیه‌های مربوط تعیین می‌شوند.
برای تحویل فیزیکی قیر، معمولاً باید مراحل زیر انجام شود:
- بررسی موجودی انبار و شرایط تحویل کالا.
- اطمینان از داشتن حداقل تعداد گواهی موردنیاز.
- ثبت درخواست تحویل از طریق کارگزاری.
- هماهنگی با انباردار برای تعیین زمان و برنامه بارگیری.
- پرداخت مالیات و هزینه‌های قانونی و خدماتی مربوط.
- انجام عملیات بارگیری، توزین و خروج محموله از انبار.
بر اساس شرایط اعلام‌شده برای انبار فعلی قیر، حداقل مقدار تحویل فیزیکی در حدود پنج میلیون گواهی، معادل پنج هزار تن با احتساب تلورانس اعلام‌شده، است. همچنین تحویل کالا تابع شرایط انبار و امکانات حمل آن بوده و باید پیش از خرید، امکان‌پذیری دریافت محموله بررسی شود.
با گواهی سپرده قیر از چه شرکت هایی میتوان قیر خرید؟
در بورس کالا، ده‌ها شرکت معتبر قیر را با گریدهای متنوع عرضه می‌کنند. در میان آن‌ها برخی برندها سابقه طولانی‌تر و حجم معاملات بیشتری دارند. اطلاعات دقیق این شرکتها به خریداران کمک می‌کند تا تصمیم بهتری در انتخاب تامین‌کننده بگیرند:
- اسپادانا قیر پاسارگاد، یکی از بزرگ‌ترین عرضه‌کنندگان قیر در بورس با گرید A
- پالایش نفت و قیر جی، فعال در تولید و صادرات قیرهای ۶۰/۷۰ و PG
- پارمیس بام دلیجان، عرضه‌کننده قیر بشکهای برای مصارف ساختمانی
- پالایش حصار مهران، فعال در تولید قیر امولسیون و MC250
آمار رسمی نشان می‌دهد شرکت اسپادانا پاسارگاد و نفت جی بیشترین سهم بازار را دارند. در سال گذشته، بیش از ۴.۱۴۰.۰۰۰ تن قیر در تالار صادراتی بورس معامله شده است. این داده‌ها نشان می‌دهد که بورس کالا، مرکز اصلی معاملات قیر در کشور است.
اعتبار گواهی سپرده پیوسته قیر چقدر است؟
گواهی سپرده پیوسته قیر برخلاف برخی گواهی‌های دارای سررسید مشخص، برای معامله در بازار ثانویه به یک تاریخ انقضای ثابت معاملاتی محدود نشده است. بااین‌حال، این موضوع به معنی امکان نگهداری نامحدود و بدون محدودیت کالا در انبار نیست. مدت پذیرش انبار، تمدید اعتبار، شرایط نگهداری و نحوه تحویل تابع مقررات بورس کالا و اطلاعیه‌های پذیرش انبار است.
بنابراین، اگر قصد نگهداری بلندمدت گواهی را دارید، باید علاوه بر تغییرات قیمت، اطلاعیه‌های مربوط به انبار و وضعیت پذیرش آن را نیز دنبال کنید.
جمع‌بندی
گواهی سپرده قیر ابزاری برای معامله و سرمایه‌گذاری روی قیر در بورس کالای ایران است که امکان خریدوفروش مالکیت کالای واقعی را بدون نیاز به جابه‌جایی فوری آن فراهم می‌کند. هر گواهی معادل یک کیلوگرم قیر است و معاملات آن از طریق کارگزاری انجام می‌شوند. پیش از خرید، باید قیمت، کارمزد، شرایط نگهداری و ضوابط تحویل فیزیکی را بررسی کنید.
اگر هدف شما تأمین قیر برای پروژه‌های عمرانی، راه‌سازی، عایق‌کاری یا مصارف صنعتی است، علاوه بر ابزارهای معاملاتی بورس، می‌توانید محصولات و گریدهای مختلف قیر را در دسته‌بندی خرید قیر پارمیس بررسی کنید.
